Vorige week dinsdag (17 februari) overleed de
bekendste Belgische operazanger en
bas-bariton, José van Dam, op 85-jarige leeftijd.
Joseph Van Damme, zoals hij officieel heette, werd op 25 augustus 1940 geboren in een
tweetalig gezin in Elsene, als kind van een meubelmaker. Na zijn ontdekking in
een talentenjacht, ging hij studeren aan het Brusselse Conservatorium en zou
vervolgens een carrière uitbouwen die meer dan zestig jaar zou omspannen.
Hij was een befaamd Mozart-, Verdi- en Wagner-vertolker maar hij schitterde ook in modernere opera’s van onder andere Moessorgski of Alban Berg. Hij trad op in de bekendste operahuizen ter wereld : de Deutsche Oper (Berlijn), La Scala (Milaan), The Royal Opera House (Covent Garden, Londen), Staatsoper (Wenen), Metropolitan Opera (New York), Théâtre des Champs-Elysées (Parijs) en natuurlijk in de Koninklijke Muntschouwburg (Brussel) waaraan hij lange tijd verbonden was.
(Foto
: RTBF)
Op 31 augustus 2001 startte José van Dam in Costa
Rica zijn Latijns-Amerikaanse tournee (die hem naar Brazilië, Uruguay en
Argentinië zou brengen). Daar was hij op uitnodiging van Inés Revuelta Sánchez,
toenmalige directrice van het Melico Salazar Theater, vernoemd naar een Costa
Ricaanse tenor. De Belgische zanger werd
uitgenodigd enerzijds voor de inhuldiging van het vernieuwde Melico Salazar
Theater en anderzijds om Costa Rica op de kaart te zetten voor de grote opera
artiesten van over de hele wereld.
José van Dam werd geroemd om zijn expressieve, elegante, ietwat melancholische stem, zijn authenticiteit en zijn grote technische en stilistisch vakmanschap. De muziek kwam bij hem altijd op de eerste plaats. Hij was een intelligent en integer vertolker alsmede een uitstekend acteur; allemaal eigenschappen die hem tot een zanger van wereldklasse maakten.
Op
de Koningin Elisabethwedstrijd in 2018 samen met koningin Mathilde en prinses
Elisabeth / En el Concurso Reina Isabel de 2018 con la Reina Matilde y la
Princesa Isabel (foto : Photo News)
Zo speelde hij onder andere de hoofdrol in de
Belgische film “Le Maître de musique” (De Muziekmeester) van Gérard Corbiau, die
in 1988 genomineerd werd voor de Oscar voor Beste Buitenlandse Film. Daarin
speelt José van Dam een operazanger op leeftijd die zich terugtrekt in een
kasteel waar hij twee jonge zangtalenten onder zijn hoede neemt. De film kon
eind 1989 begin 1990 ook in San José, Costa Rica bekeken worden, in Sala Garbo,
onder de Spaanstalige titel “El Maestro de Música”.
De Muziekkapel Koningin Elisabeth, waaraan José van
Dam zich vanaf 2004 had verbonden, omschrijft het overlijden van de bekendste
Belgische operazanger als volgt : “België verliest zijn grootste ambassadeur
van de lyrische kunst, de wereld verliest een legende die met zijn genie de
operageschiedenis van de 20ste en 21ste eeuw heeft
getekend. Zijn carrière was de weerspiegeling van een zeldzame alliantie tussen
vocale perfectie en een absolute trouw aan de partituur”.
José van Dam cantó en el funeral del
rey Balduino en 1993. También cantó en el funeral de la reina Fabiola y en la
boda del futuro rey Felipe y la reina Matilde. / José van Dam zong in 1993 op de
begrafenis van koning Boudewijn. Dat deed hij ook bij de begrafenis van
koningin Fabiola en bij het huwelijk van de toekomstige koning Filip en
koningin Mathilde (foto:VRT News)
El máximo exponente del arte lírico belga ha fallecido.
El
pasado martes 17 de febrero, el célebre bajo-barítono belga José van Dam
falleció a los 85 años.
Oficialmente
conocido como Joseph Van Damme, nació el 25 de agosto de 1940 en Ixelles, en el
seno de una familia bilingüe – su padre era ebanista-. Tras destacar en un
concurso de talentos, ingresó al Conservatorio de Bruselas y emprendió una
carrera que se prolongó por más de seis décadas.
Se
destacó en el repertorio clásico de Mozart, Verdi y Wagner, al tiempo que
desplegó todo su talento en óperas más contemporáneas de Músorgski y Alban
Berg. A lo largo de su carrera pisó los escenarios de las casas de ópera más
prestigiosas del mundo - la Deutsche
Oper de Berlín, La Scala de Milán, la Royal Opera House de Covent Garden en
Londres, la Staatsoper de Viena, la Metropolitan Opera de Nueva York y el
Théâtre des Champs-Élysées de París – y mantuvo además una relación artística
duradera con el Théâtre Royal de la Monnaie de Bruselas.
El 31 de agosto de 2001, José van Dam arrancó en Costa Rica una gira latinoamericana – que continuaría en Brasil, Uruguay y Argentina – por invitación de Inés Revuelta Sánchez, entonces directora del Teatro Melico Salazar, bautizado en honor al tenor costarricense. Allí no solo participó en la inauguración del teatro recién restaurado, sino que también ayudó a colocar a Costa Rica en el mapa de la ópera mundial.
José
van Dam en 2001 en Costa Rica / José van Dam in 2001 in Costa Rica (foto :
Teresita Chavarria / AFP)
Van
Dam fue reconocido por su timbre expresivo, refinado y con ligeros matices
melancólicos, así como por su autenticidad y su sobresaliente dominio técnico y
estilístico. Para él, la música ocupaba siempre el primer puesto. Como
intérprete se distinguió por su inteligencia y honestad, y como actor por su
notable capacidad escénica; cualidades que lo consagraron como un artista de
proyección mundial.
Por ejemplo, interpretó el papel protagonista la película belga de Gérard Corbiau Le Maître de musique, que en 1988 optó al Óscar a la Mejor Película Extranjera. En el filme, van Dam encarna a un veterano cantante de ópera que se retira a un antiguo castillo y acoge a dos jóvenes promesas vocales. Con el título en español El Maestro de Música, la cinta se estrenó en la Sala Garbo de San José, Costa Rica, a finales de 1989 y principios de 1990.
(Foto
: La República - 13/10/1989)
La
Capilla Musical Reina Isabel, de la que José van Dam formó parte desde 2004, señala
que con su partida Bélgica pierde a su más destacado embajador del arte lírico
y el mundo despide a una leyenda cuyo talento dejó huella en la ópera de los
siglos XX y XXI. Su trayectoria fue de una unión poco común entre la perfección
vocal y el estricto respeto a la partitura.
Bibliografische
bronnen/Referencias Bibliográficas :
Bonneure K. & De Hert J. (19 februari 2026). Operazanger
José van Dam (85) overleden, “de grootste ambassadeur van de lyrische kunst in
België”. VRT News.
Het Laatste Nieuws (19 februari 2026). Onze
bekendste operazanger José van Dam (85), die zong op huwelijk van Filip en
Mathilde, overleden:”De wereld verliest legende”. Het Laatste
Nieuws. https://www.hln.be/showbizz/
La
Nación (27 de agosto de 2001). Una voz iluminará el Melico. La Nación. https://www.nacion.com/
Vanden Bosch V. (19 februari 2026). José van Dam
(1940-2026), een operaster zonder sterallures. De Standaard. https://www.standaard.be/
